هنگام آتش‌سوزی چه کنیم؟ راهنمای اقدامات ضروری برای نجات جان

آتش‌سوزی ممکن است در چند ثانیه از یک شعله کوچک به حادثه‌ای خطرناک تبدیل شود. در چنین شرایطی، حفظ آرامش و انجام اقدامات درست می‌تواند جان شما و دیگران را نجات دهد. مهم‌ترین نکته این است که نجات افراد همیشه از وسایل، مدارک و اموال مهم‌تر است.

اولین اقدام هنگام مشاهده آتش‌سوزی چیست؟

به‌محض مشاهده دود یا آتش، افراد حاضر در ساختمان را با صدای بلند مطلع کنید و برای خروج اقدام کنید. اگر خطر جدی است، زمان را برای جمع‌کردن وسایل شخصی، مدارک یا اشیای قیمتی از دست ندهید.

پس از قرارگرفتن در محل امن، با شماره ۱۲۵ آتش‌نشانی تماس بگیرید و اطلاعات زیر را با آرامش اعلام کنید:

• نشانی دقیق محل حادثه
• طبقه و واحدی که آتش‌سوزی در آن رخ داده است
• نوع ساختمان و محل تقریبی آتش
• احتمال حضور افراد در ساختمان
• وجود مواد سوختی، کپسول گاز یا مواد شیمیایی
• شماره تلفنی که نیروهای امدادی بتوانند با آن تماس بگیرند

پس از اعلام حادثه، تلفن خود را در دسترس نگه دارید و تا زمانی که اپراتور اجازه نداده است، تماس را قطع نکنید. شماره اعلام حریق آتش‌نشانی در ایران ۱۲۵ است.

برای خاموش‌کردن آتش تلاش کنیم یا فرار کنیم؟

خاموش‌کردن آتش تنها زمانی قابل بررسی است که آتش بسیار کوچک، محدود و در مراحل ابتدایی باشد؛ شما روش استفاده از خاموش‌کننده را بدانید و مسیر خروج ایمنی نیز پشت سرتان وجود داشته باشد.

اگر دود در حال افزایش است، آتش گسترش پیدا کرده یا درباره توانایی خود مطمئن نیستید، برای خاموش‌کردن آن تلاش نکنید. بلافاصله از ساختمان خارج شوید و با آتش‌نشانی تماس بگیرید. کپسول آتش‌نشانی وسیله‌ای برای کنترل آتش کوچک است، نه مقابله با حریقی که گسترش پیدا کرده است.

هنگام خروج از ساختمان چه نکاتی را رعایت کنیم؟

در زمان خروج، سریع اما کنترل‌شده حرکت کنید. دویدن بی‌هدف و ازدحام در مسیر خروج می‌تواند خطر حادثه را افزایش دهد.

از آسانسور استفاده نکنید

برای خروج از ساختمان از راه‌پله اضطراری یا مسیر خروج ایمن استفاده کنید. آسانسور ممکن است به‌دلیل قطع برق متوقف شود یا در طبقه‌ای پر از دود و آتش باز شود.

پیش از بازکردن در، حرارت آن را بررسی کنید

قبل از بازکردن در بسته، با پشت دست حرارت سطح در یا دستگیره را بررسی کنید. اگر در یا دستگیره داغ است، آن را باز نکنید؛ احتمال دارد در طرف دیگر آتش یا دود شدید وجود داشته باشد. در این شرایط باید از مسیر خروج دیگری استفاده کنید.

در محیط دودگرفته خم شوید

دود و گازهای داغ معمولاً در قسمت بالاتر فضا جمع می‌شوند. اگر ناچار هستید از محیط دودگرفته عبور کنید، تا حد ممکن نزدیک سطح زمین حرکت کنید و سریع خود را به خروجی برسانید.

درها را پشت سر خود ببندید

در صورت امکان، هنگام خروج درها را بدون قفل‌کردن ببندید. بسته‌بودن در می‌تواند سرعت گسترش دود، حرارت و شعله را کاهش دهد و فرصت بیشتری برای خروج دیگران ایجاد کند.

اگر مسیر خروج بسته شده باشد چه کنیم؟

اگر دود، حرارت یا شعله راه‌های خروج را مسدود کرده است، وارد مسیر خطرناک نشوید. به اتاقی بروید که پنجره رو به فضای آزاد دارد و درِ آن را ببندید.

شکاف‌های اطراف در را با پارچه یا حوله بپوشانید تا ورود دود کمتر شود. سپس با آتش‌نشانی تماس بگیرید، نشانی و موقعیت دقیق خود را اعلام کنید و کنار پنجره با چراغ‌قوه یا پارچه روشن علامت دهید.

پنجره را فقط در صورتی باز کنید که باعث ورود دود و شعله به اتاق نشود. از پریدن از ارتفاع خودداری کنید و منتظر راهنمایی نیروهای امدادی بمانید.

اگر لباس فردی آتش گرفت چه کنیم؟

اگر لباس شما آتش گرفت، ندوید؛ حرکت سریع می‌تواند باعث شدیدترشدن شعله شود. روش صحیح عبارت است از:

1. بایستید: حرکت و دویدن را متوقف کنید.
2. روی زمین بیفتید: دراز بکشید و در صورت امکان صورت خود را با دست‌ها بپوشانید.
3. غلت بزنید: روی زمین غلت بزنید تا شعله خاموش شود.

پس از خاموش‌شدن آتش، برای بررسی و درمان سوختگی با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. لباس چسبیده به پوست را جدا نکنید و از قراردادن موادی مانند خمیردندان، روغن یا پمادهای غیراستاندارد روی سوختگی خودداری کنید. روش «بایست، بیفت و غلت بزن» از توصیه‌های اصلی ایمنی هنگام آتش‌گرفتن لباس است.

هنگام آتش‌گرفتن روغن آشپزی چه کنیم؟

هرگز روی روغن یا چربی در حال سوختن آب نریزید. تماس آب با روغن داغ می‌تواند شعله را با شدت به اطراف پرتاب کرده و آتش‌سوزی را گسترش دهد.

اگر آتش کوچک و فقط داخل ظرف است و بدون نزدیک‌شدن خطرناک می‌توانید اقدام کنید:

• شعله اجاق را خاموش کنید.
• یک درپوش فلزی یا سینی مناسب را از کنار روی ظرف قرار دهید.
• ظرف را جابه‌جا نکنید.
• درپوش را تا خنک‌شدن کامل ظرف برندارید.

اگر شعله گسترش یافته است، از آشپزخانه خارج شوید، در را پشت سر خود ببندید و با آتش‌نشانی تماس بگیرید. منابع رسمی ایمنی نیز تأکید می‌کنند که برای آتش روغن نباید از آب استفاده کرد.

پس از خروج دوباره وارد ساختمان نشوید

پس از خروج، در نقطه‌ای امن و از پیش تعیین‌شده جمع شوید و حضور اعضای خانواده یا همکاران را بررسی کنید. حتی اگر فرد، حیوان خانگی یا وسیله‌ای داخل ساختمان باقی مانده است، دوباره وارد نشوید.

محل احتمالی فرد گرفتار را به نیروهای آتش‌نشانی اطلاع دهید. آتش‌نشانان تجهیزات تنفسی، لباس محافظ و آموزش لازم برای ورود به فضای خطرناک را دارند. بازگشت افراد عادی به ساختمان می‌تواند باعث افزایش تعداد مصدومان شود.

چگونه پیش از وقوع آتش‌سوزی آماده باشیم؟

بهترین زمان برای یادگیری مسیر خروج، پیش از وقوع حادثه است. برای افزایش ایمنی خانه یا محل کار:

• برای هر اتاق، در صورت امکان دو مسیر خروج در نظر بگیرید.
• مسیر راه‌پله، درها و پنجره‌ها را با وسایل اضافی مسدود نکنید.
• یک محل تجمع امن بیرون ساختمان تعیین کنید.
• شماره ۱۲۵ را به کودکان و اعضای خانواده آموزش دهید.
• محل و روش استفاده از خاموش‌کننده را یاد بگیرید.
• هشداردهنده‌های دود را به‌صورت دوره‌ای آزمایش کنید.
• برای کودکان، سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی، فرد مسئول و جایگزین مشخص کنید.
• تمرین خروج اضطراری را حداقل سالی دو مرتبه انجام دهید.

سازمان‌های تخصصی ایمنی توصیه می‌کنند هشداردهنده دود در طبقات ساختمان و اطراف فضاهای خواب نصب شود و برنامه خروج اضطراری به‌طور منظم با اعضای خانواده تمرین شود.

جمع‌بندی

در زمان آتش‌سوزی سه اصل را به خاطر بسپارید: سریع خارج شوید، بیرون بمانید و با آتش‌نشانی تماس بگیرید.

برای برداشتن وسایل یا نجات اموال به ساختمان برنگردید، از آسانسور استفاده نکنید و اگر مسیر خروج پر از دود است، نزدیک سطح زمین حرکت کنید. چند دقیقه آموزش و تمرین پیش از حادثه می‌تواند در شرایط واقعی تفاوت بزرگی ایجاد کند.

این مطلب جنبه آموزشی دارد. در زمان حادثه، اولویت با خروج از محیط خطرناک و پیروی از دستورهای نیروهای آتش‌نشانی و امدادی است.