زلزله معمولاً بدون هشدار قبلی اتفاق می‌افتد و ممکن است تنها چند ثانیه برای واکنش نشان‌دادن فرصت داشته باشیم. در چنین شرایطی، تصمیم‌های عجولانه مانند دویدن به سمت راه‌پله، استفاده از آسانسور یا ایستادن کنار پنجره می‌تواند خطر آسیب‌دیدگی را افزایش دهد.
یادگیری چند اقدام ساده و تمرین آن‌ها با اعضای خانواده کمک می‌کند هنگام وقوع زلزله، به‌جای سردرگمی و ترس، واکنش مناسب‌تری داشته باشیم.
مهم‌ترین اقدام هنگام شروع زلزله چیست؟
به‌محض احساس لرزش، سه مرحله زیر را انجام دهید:
- روی زمین بنشینید یا زانو بزنید.
- سر و گردن خود را بپوشانید.
- به یک میز یا وسیله محکم بچسبید و تا پایان لرزش همان‌جا بمانید.
این روش با عنوان «خم شو، پناه بگیر و نگه دار» شناخته می‌شود. قرارگرفتن روی دست‌ها و زانوها مانع از زمین‌خوردن شما می‌شود و در عین حال اجازه می‌دهد در صورت نیاز، به یک محل امن نزدیک حرکت کنید.
اگر هنگام زلزله داخل خانه هستیم چه کنیم؟
اگر داخل خانه یا ساختمان هستید، هنگام لرزش برای خروج به سمت در، راه‌پله یا حیاط ندوید. شیشه‌های شکسته، وسایل سقوط‌کرده، نمای ساختمان و ازدحام در راه‌پله‌ها می‌توانند بسیار خطرناک باشند.
در همان اتاق، سریعاً به یک نقطه امن بروید. اگر میز محکم و مناسبی نزدیک شماست، زیر آن قرار بگیرید، با یک دست پایه میز را نگه دارید و با دست دیگر از سر و گردن خود محافظت کنید.
اگر میز مناسبی وجود ندارد، کنار یک دیوار داخلی و به‌دور از پنجره‌ها، کمدها، کتابخانه‌ها، لوسترها و وسایل سنگین بنشینید و سر و گردن خود را با دست‌ها بپوشانید.
تا زمانی که لرزش تمام نشده است:
- به سمت خروجی ساختمان ندوید.
- از آسانسور استفاده نکنید.
- کنار پنجره، آینه و شیشه نایستید.
- وارد آشپزخانه نشوید.
- زیر لوستر یا وسایل آویزان قرار نگیرید.
- نزدیک کمد، کتابخانه و وسایل بلند نمانید.
منابع تخصصی زلزله توصیه می‌کنند اگر داخل ساختمان هستید، تا پایان لرزش در همان‌جا باقی بمانید و زیر یک میز محکم پناه بگیرید.
آیا چارچوب در، امن‌ترین محل هنگام زلزله است؟
این باور که باید هنگام زلزله داخل چارچوب در بایستیم، برای بیشتر ساختمان‌های امروزی توصیه مناسبی نیست. چارچوب در در ساختمان‌های جدید معمولاً مقاوم‌تر از قسمت‌های دیگر نیست و حرکت در ممکن است باعث آسیب‌دیدگی شود.
به‌جای رفتن به سمت در، زیر یک میز محکم قرار بگیرید یا در کنار دیوار داخلی از سر و گردن خود محافظت کنید. سازمان زمین‌شناسی آمریکا نیز ایستادن در چارچوب در را توصیه‌ای قدیمی می‌داند.
درباره «مثلث حیات» چه بدانیم؟
گاهی در شبکه‌های اجتماعی توصیه می‌شود هنگام زلزله کنار وسایل بزرگ دراز بکشید تا فضای خالی موسوم به «مثلث حیات» ایجاد شود. این روش به‌عنوان توصیه عمومی مورد تأیید بسیاری از سازمان‌های معتبر ایمنی زلزله نیست.
تشخیص محل تشکیل فضای خالی هنگام تخریب ساختمان برای افراد عادی امکان‌پذیر نیست. اقدام عمومی و پذیرفته‌شده این است که روی زمین قرار بگیرید، زیر میز محکم پناه بگیرید و از سر و گردن خود محافظت کنید.
اگر هنگام زلزله در تختخواب باشیم چه کنیم؟
اگر هنگام خواب زلزله آغاز شد، معمولاً بهتر است در تخت بمانید و با بالش از سر و گردن خود محافظت کنید. حرکت‌کردن در تاریکی ممکن است باعث بریدگی پا با شیشه‌های شکسته یا برخورد با وسایل سقوط‌کرده شود.
فقط در صورتی از تخت فاصله بگیرید که وسیله سنگین، لوستر بزرگ یا جسم خطرناکی دقیقاً بالای آن قرار داشته باشد و بتوانید با چند حرکت کوتاه به محل امن‌تری برسید.
اگر در فضای باز باشیم چه کنیم؟
اگر هنگام زلزله خارج از ساختمان هستید، در فضای باز باقی بمانید و تا حد امکان از موارد زیر فاصله بگیرید:
- ساختمان‌ها و دیوارهای بلند
- شیشه و نمای ساختمان
- تیرها و سیم‌های برق
- درختان بزرگ
- تابلوهای تبلیغاتی
- پل‌ها و سازه‌های مرتفع
- شیب‌های سنگی و مناطق مستعد ریزش
در یک فضای باز روی زمین بنشینید و با دست‌ها از سر و گردن خود محافظت کنید. پس از پایان لرزش نیز مراقب شیشه، آجر، قطعات نما و سیم‌های برق سقوط‌کرده باشید.
اگر هنگام زلزله داخل خودرو باشیم چه کنیم؟
سرعت را به‌آرامی کم کنید و در محل امنی توقف کنید. خودرو را زیر پل، روگذر، تونل، درخت، تیر برق یا کنار ساختمان‌های بلند متوقف نکنید.
ترمز دستی را بکشید و تا پایان لرزش داخل خودرو بمانید. پس از پایان زلزله، با احتیاط حرکت کنید و مراقب ترک‌های جاده، فرونشست زمین، ریزش سنگ، سیم‌های برق و آسیب پل‌ها باشید.
در مکان‌های شلوغ چگونه رفتار کنیم؟
اگر در فروشگاه، سالن، مدرسه یا فضای عمومی شلوغ هستید، به سمت درهای خروج هجوم نبرید. ازدحام و هل‌دادن افراد ممکن است باعث آسیب‌های بیشتری شود.
از قفسه‌های بلند، شیشه‌ها و وسایل آویزان فاصله بگیرید، روی زمین بنشینید و سر و گردن خود را بپوشانید. پس از پایان لرزش، دستورهای مسئولان ایمنی را دنبال کرده و به‌آرامی از مسیرهای خروج مشخص‌شده خارج شوید.
بعد از پایان زلزله چه کنیم؟
پایان لرزش اصلی به معنای پایان خطر نیست. پس‌لرزه‌ها ممکن است چند دقیقه، چند ساعت یا حتی مدت بیشتری پس از زلزله رخ دهند.
پس از پایان لرزش:
- چند لحظه صبر کنید و اطراف خود را بررسی کنید.
- کفش مناسب بپوشید تا روی شیشه و آوار پا نگذارید.
- خود و اطرافیان را از نظر آسیب‌دیدگی بررسی کنید.
- برای وقوع پس‌لرزه آماده باشید.
- اگر ساختمان آسیب دیده است، با احتیاط از آن خارج شوید.
- از دیوارها، نماها و ساختمان‌های ترک‌خورده فاصله بگیرید.
- بدون اجازه مسئولان به ساختمان آسیب‌دیده بازنگردید.
- برای روشنایی از چراغ‌قوه استفاده کنید، نه شمع و کبریت.
اگر پس‌لرزه آغاز شد، دوباره روی زمین قرار بگیرید، سر و گردن خود را بپوشانید و تا پایان لرزش در پناه بمانید.
اگر بوی گاز احساس کردیم چه کنیم؟
اگر بعد از زلزله بوی گاز احساس کردید یا صدای نشت گاز شنیدید:
- کبریت و فندک روشن نکنید.
- کلید برق را روشن یا خاموش نکنید.
- از وسایل برقی استفاده نکنید.
- اگر بدون خطر امکان‌پذیر است، شیر اصلی گاز را ببندید.
- ساختمان را ترک کنید.
- از محل امن با نیروهای امدادی یا شرکت گاز تماس بگیرید.
جرقه کوچک ناشی از کلید برق یا وسایل الکتریکی می‌تواند گاز جمع‌شده در ساختمان را مشتعل کند.
اگر زیر آوار گرفتار شدیم چه کنیم؟
اگر زیر آوار گرفتار شده‌اید، حرکات شدید و بی‌هدف انجام ندهید؛ این کار ممکن است گردوغبار بیشتری ایجاد کند یا باعث جابه‌جایی آوار شود.
دهان و بینی خود را با پارچه یا لباس بپوشانید. برای اعلام موقعیت خود، از سوت استفاده کنید یا هر چند دقیقه، سه ضربه منظم به یک لوله یا قطعه محکم بزنید.
فریادزدن مداوم می‌تواند باعث ورود گردوغبار به دستگاه تنفسی و کاهش انرژی شما شود؛ بنابراین فقط در صورت شنیدن صدای امدادگران فریاد بزنید.
پیش از وقوع زلزله چگونه آماده شویم؟
بخش مهمی از ایمنی در برابر زلزله، پیش از وقوع آن انجام می‌شود. برای آماده‌سازی خانه:
- کتابخانه و کمدهای بلند را به دیوار محکم کنید.
- اجسام سنگین را در طبقات پایین قرار دهید.
- تلویزیون، آبگرمکن و وسایل سنگین را مهار کنید.
- بالای تختخواب، وسیله سنگین یا قاب شیشه‌ای نصب نکنید.
- مسیرهای خروج را باز نگه دارید.
- محل قطع گاز، آب و برق را یاد بگیرید.
- یک کیف اضطراری آماده کنید.
- مدارک مهم را در محل امن و قابل دسترس نگهداری کنید.
- با اعضای خانواده یک محل ملاقات مشخص کنید.
- روش «خم شو، پناه بگیر و نگه دار» را تمرین کنید.
محکم‌کردن قفسه‌ها و قراردادن وسایل سنگین در طبقات پایین می‌تواند خطر سقوط اجسام را کاهش دهد.
کیف اضطراری زلزله شامل چه وسایلی باشد؟
کیف اضطراری را در محلی قرار دهید که همه اعضای خانواده به آن دسترسی داشته باشند. وسایل پیشنهادی عبارت‌اند از:
- آب آشامیدنی
- مواد غذایی ماندگار
- جعبه کمک‌های اولیه
- داروهای ضروری
- چراغ‌قوه و باتری اضافه
- پاوربانک شارژشده
- سوت
- ماسک یا پارچه برای پوشاندن دهان و بینی
- رادیوی باتری‌خور
- کپی مدارک شناسایی
- مقداری پول نقد
- لباس گرم و پتوی سبک
- وسایل ضروری کودکان، سالمندان یا بیماران
محتویات کیف را هر چند ماه یک‌بار بررسی کنید و آب، مواد غذایی، باتری‌ها و داروهای تاریخ‌گذشته را تعویض کنید.
جمع‌بندی
هنگام وقوع زلزله، مهم‌ترین اصل این است که روی زمین قرار بگیرید، زیر یک وسیله محکم پناه بگیرید و از سر و گردن خود محافظت کنید.
در زمان لرزش برای خروج از ساختمان ندوید، از آسانسور استفاده نکنید و کنار پنجره یا وسایل سنگین نایستید. پس از پایان زلزله نیز مراقب پس‌لرزه، نشت گاز، سیم‌های برق و ساختمان‌های آسیب‌دیده باشید.
آمادگی قبلی، محکم‌کردن وسایل خانه، داشتن کیف اضطراری و تمرین خانوادگی می‌تواند خطر آسیب‌دیدگی را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.
این مقاله جنبه آموزشی دارد. در شرایط واقعی، اطلاعیه‌ها و دستورهای نیروهای امدادی و مسئولان محلی را در اولویت قرار دهید.
نویسنده مقاله
MahdirEntezari
تیم تحریریه تجهیز حریق؛ ارائه‌دهنده محتوای تخصصی ایمنی و آتش‌نشانی.
